Rheolydd Elusennau Cymru a Lloegr

Gwnewch gais amdani o'r Comisiwn Elusennau

Dilynwch y dolenni isod i gael mwy o wybodaeth, ffurflenni a chanllawiau i'ch helpu pan fydd angen i chi gysylltu â ni ynghylch unrhyw un o'r canlynol:

Gallwch ffeilio rhai o'n dogfennau ar-lein: ewch i'n gwasanaeth Clic Ar-lein os hoffech anfon dogfennau canlynol eich elusen atom:

  • Manylion y gohebydd a manylion ymddiriedolwyr wedi'u diweddaru
  • Cyfrifon
  • Adroddiad Blynyddol
  • Ffurflen Flynyddol

Rhaid cael Adobe Reader® i weld neu argraffu dogfennau PDF. I gael gwybodaeth am lwytho i lawr Adobe Reader®, gweler 'Cymorth gyda ffeiliau PDF'.

Dechrau elusen

Pan fyddwch yn sefydlu elusen, mae angen i chi disgrifio mewn dogfen ("dogfen lywodraethol") ddibenion eich elusen a sut y caiff ei gweinyddu. Nid oes angen i chi ddechrau gyda tudalen wag: rydym wedi paratoi tair dogfen "enghreifftiol", wedi'u rhestru isod, sy'n cynnwys darpariaethau safonol sy'n addas ar gyfer nifer o elusennau. Defnyddiwch ein canllaw Dewis a Pharatoi Dogfen Lywodraethol (CC22) i benderfynu pa enghraifft i'w defnyddio. Pan fyddwch wedi gwneud y penderfyniad hwn, argraffwch y ddogfen berthnasol a chwblhewch y manylion ar gyfer eich elusen.

Y tair dogfen enghreifftiol yw:

Mae nifer o sefydliadau cenedlaethol hefyd yn darparu dogfennau llywodraethol ar gyfer elusennau lleol sy'n gysylltiedig â nhw - edrychwch ar ein rhestr i weld a yw unrhyw un yn berthnasol i'r elusen rydych yn ei sefydlu.

Yn ôl i'r brig

Cofrestru elusen

Pan fyddwch wedi sefydlu'ch elusen, bydd angen i chi ei chofrestru gyda ni. I gynorthwyo gyda hyn, rydym wedi cynhyrchu llyfryn a rhai ffurflenni

Ar 1 Hydref 2007 fe lansiodd y Comisiwn ffurflen gais newydd, symlach. Mae'r ffurflen hon yn cymryd lle pob ffurflen gais arall. Dylai elusennau sy'n gwneud cais i gofrestru ar ôl y dyddiad hwn sylwi y bydd hen ffurflenni cais yn cael eu derbyn dim ond tan 30 Tachwedd 2007. O 1 Rhagfyr 2007 bydd ceisiadau sy'n defnyddio'r hen ffurflenni yn cael eu dychwelyd gyda chais yn gofyn i chi gwblhau ffurflen gais newydd.

Nid yw cofrestru elusen yr un fath â chofrestru uno elusennau. Gweler isod i gael mwy o wybodaeth am uno elusennau.

Yn ôl i'r brig

Cadw cyfrifon ar gyfer eich elusen

Mae'n rhaid i ymddiriedolwyr gynhyrchu cyfrifon ar gyfer eu helusen bob blwyddyn. Rydym wedi darparu ffurflenni (y gellir eu llwytho i lawr i'w cwblhau) a chanllawiau i'ch helpu i baratoi cyfrifon sy'n cydymffurfio â'r gyfraith yn ymwneud â chyfrifon elusennau.

  • Os nad yw'ch elusen yn gwmni, ac mae incwm blynyddol o lai na £100k ganddi, gallwch ddefnyddio ein Pecyn cyfrifon derbyniadau a thaliadau (CC16). Mae'n cynnwys ffurflenni cyfrifon safonol a chanllawiau ar sut i'w cwblhau.
  • Mae ein Pecyn cyfrifon croniadau (CC17) wedi'i anelu at elusennau sy'n rhaid paratoi cyfrifon croniadau ond nid oes angen iddynt gael archwiliad - mae'n cynnwys elusennau sydd heb fod yn gwmni fel arfer sydd ag incwm blynyddol o rhwng £100k a £250k.

Darparwn ganllawiau eraill ar gadw cyfrifon i elusennau.

Elusennau Bach - newidiadau, trosglwyddiadau a dirwyn i ben

Ynghyd ag elusennau eraill sydd heb fod yn gwmni, gall elusennau bach wneud newidiadau i'r gweithdrefnau gweinyddol yn eu dogfennau llywodraethol - gweler Newidiadau i'ch dogfen lywodraethol.

Mae gan elusennau bach:

  • sydd ag incwm blynyddol o lai na £10,000; ac
  • sydd heb unrhyw dir y mae'n rhaid ei ddefnyddio at ddibenion yr elusen; ac
  • sydd heb fod yn elusennau sydd wedi'u hesgusodi;

gyfres arall o bwerau.

Mae taflenni gwybodaeth gennym sy'n disgrifio'r pwerau hyn a sut i'w defnyddio a ffurflenni datganiad priodol i elusennau a hoffai:

Gweler hefyd ein tudalen elusennau bach sy'n disgrifio ein hymagwedd at elusennau bach ac sy'n cysylltu ag amrywiaeth o ganllawiau gweithredol a chyhoeddiadau defnyddiol.

Yn ôl i'r brig

Newidiadau i ddogfen lywodraethol eich elusen

Os hoffech wneud newidiadau i ddogfen lywodraethol eich elusen (hynny yw, y ddogfen sy'n pennu dibenion a darpariaethau gweinyddol yr elusen), rydym wedi paratoi nifer o ganllawiau a ffurflenni i'ch helpu i gwblhau'r broses.

Mae ein llyfryn Newid dogfen lywodraethol eich elusen (CC36) yn darparu canllaw cyffredinol i'r broses. Mae'r union broses i'w dilyn yn dibynnu ar:

  • strwythur eich elusen (cwmni neu heb fod yn gwmni)
  • y pwerau yn ei dogfen lywodraethol
  • ei hincwm blynyddol
  • natur y newid.

Mae'r taflenni gwybodaeth canlynol yn darparu gwybodaeth fwy penodol:

  • newidiadau i bwerau a gweithdrefnau gweinyddol ar gyfer elusennau anghorfforedig - darllenwch y daflen wybodaeth hon CSD 1342A
  • newidiadau i ddibenion ar gyfer elusennau anghorfforedig bach gydag incwm blynyddol o £10k neu lai - darllenwch y daflen wybodaeth hon sydd hefyd yn cysylltu â datganiad y gellir ei ddefnyddio at y diben hwn

Ar gyfer cwmnïau elusennol, mae ein canllaw i staff Cwmnïau Elusennol: Newidiadau i femorandwm ac erthyglau cymdeithasu (OG47) yn nodi pa newidiadau sydd angen ein hawdurdod cyn y gellir eu gweithredu, a pha rai nad oes angen ein hawdurdod ar eu cyfer. Hefyd, mae:

  • taflen wybodaeth pdf icon small (CSD1388A) sy'n rhoi crynodeb o'r gyfraith a'n polisi ar newidiadau wedi'u rheoleiddio i femorandwm ac erthyglau cymdeithasu cwmnïau elusennol; a
  • ffurflen gais pdf icon small (CSD1388B) i'w defnyddio pan fydd angen cydsyniad y Comisiwn arnoch i wneud newidiadau ac i roi gwybod i ni am newid enw.

Dylai elusennau sydd heb fod yn gwmni sydd ag incwm blynyddol o fwy na £10k ond heb unrhyw bŵer diwygio gysylltu â'r Comisiwn Elusennau Uniongyrchol gyda manylion am y newidiadau.

Pryd bynnag y bydd newid yn cael ei wneud i ddogfen lywodraethol elusen gofrestredig, rhaid i'r ymddiriedolwyr anfon y manylion atom. Yn gysylltiedig â'n taflen wybodaeth CSD 1342A mae ffurflen y gallwch ei llwytho i lawr i ddweud wrthym am y newidiadau a wnaed gan ddefnyddio pŵer diwygio sydd:

  • yn briodol i'r newid sy'n cael ei wneud; ac
  • nid oes angen ein cydsyniad er mwyn gweithredu'r newid.

Ar gyfer elusennau sydd ag incwm o £20k neu lai, mae ffurflenni arbennig y gellir eu defnyddio i roi gwybod i ni am newidiadau sydd angen ein cydsyniad cyn y byddant yn dod i rym.

Yn ôl i'r brig

Gwerthu tir eich elusen

Os yw ymddiriedolwyr eich elusen yn bwriadu gwerthu neu brydlesu tir i rywun sydd â chysylltiad agos â'ch elusen (er enghraifft, ymddiriedolwr neu weithiwr neu eu perthnasau agos) bydd angen ein cydsyniad ni arnynt cyn cwblhau'r trafodiad. Cewch wybod mwy am hyn yma a sut i ddefnyddio ein ffurflenni pdf icon small a chanllawiau pdf icon small er mwyn cynnig modd iddynt allu gwneud cais i ni am y cydsyniad hwn.

Mae ein cyhoeddiad Gwerthu Tir Elusennau - (CC28) yn rhoi cyngor cyffredinol am ddyletswyddau ymddiriedolwyr pan fyddant yn gwerthu neu'n prydlesu tir eu helusen.

Os yw'ch elusen yn faes chwaraeon, rydym wedi darparu taflen wybodaeth ar yr ystyriaethau arbennig sy'n gymwys pan fyddwch yn gwerthu neu'n prydlesu.

Yn ôl i'r brig

Symleiddio'r teitl cyfreithiol i dir eich elusen

Os yw'ch elusen yn berchen ar dir neu'n ei brydlesu, bydd angen i chi wneud yn siŵr bod ei berchnogaeth (neu "deitl") wedi'i sefydlu'n briodol. Oni bai bod eich elusen yn gwmni, nid oes modd cofrestru'r teitl yn enw eich elusen yn unig - yn hytrach, mae'n rhaid iddo gael ei ddal yn enwau unigolion ar ran yr elusen. Dewis arall symlach, am ddim yw gofyn i'r Ceidwad Swyddogol ddal y teitl ar gyfer eich elusen. Darllenwch ein canllaw pdf icon small (CSD 1343A) i gael gwybod sut i wneud hyn a defnyddiwch y ffurflen gais hon pdf icon small (CSD 1343B) i wneud cais i wneud hyn.

Cewch fwy o wybodaeth am y Ceidwad Swyddogol ar ein gwefan.

Yn ôl i'r brig

Talu ymddiriedolwyr eich elusen

Mae'r gyfraith yn dweud y gall ymddiriedolwr hawlio treuliau hanfodol am weithredu fel ymddiriedolwr ond ni all dderbyn unrhyw daliad arall gan eu helusen oni bai fod awdurdod penodol ar gyfer hyn. Er enghraifft, mae Deddf Elusennau 1993 (fel y'i diwygiwyd gan Ddeddf Elusennau 2006) yn darparu pŵer penodol i dalu ymddiriedolwyr am y nwyddau neu'r wasanaethau a ddarparant i'r elusen. Hefyd, mae'n bosibl bod awdurdod o'r fath yn bodoli yn nogfen lywodraethol eich elusen. Ym mhob achos, mae'n hanfodol bod unrhyw amodau sy'n gysylltiedig â'r awdurdod yn cael eu dilyn yn gaeth. Os nad yw unrhyw un o'r awdurdodau hyn yn addas, bydd angen cysylltu â ni os yw'r ymddiriedolwyr yn ystyried bod angen talu un neu fwy ohonyn nhw.

Mae canllawiau amrywiol gennym sy'n ymdrin â'r maes hwn.

Defnyddio gwaddol parhaol

Gall y rhan fwyaf o elusennau sydd â gwaddol parhaol ystyried defnyddio eiddo o'r fath. Gall penderfynu beth sydd a beth nad yw'n waddol parhaol fod yn faes cymhleth weithiau. Awgrymwn eich bod yn darllen ein canllaw - taflen wybodaeth CSD1347A - sy'n helpu i esbonio hyn.

Ar ôl darllen y canllaw, gallwch benderfynu pa gamau y mae'n briodol i'ch elusen eu cymryd ac yna gallwn gael y ffurflen(ni) angenrheidiol sydd ar gael ar y dudalen honno.

Dirwyn eich elusen i ben

Os yw ymddiriedolwyr eich elusen wedi penderfynu cau eich elusen, mae'n rhaid iddynt eu dileu o'r gofrestr trwy roi gwybodaeth arbennig i ni.

  • Os oedd incwm blynyddol eich elusen yn llai na £20k, defnyddiwch y ffurflen hon pdf icon small (CSD 1344B). Rydym wedi darparu nodyn canllaw pdf icon small (CSD 1344A) gyda mwy o wybodaeth am hyn;
  • Os oedd incwm eich elusen yn fwy na £20k, defnyddiwch y ffurflen hon pdf icon small (CSD 1077) ar ôl darllen, os oes angen, ein nodyn canllaw pdf icon small (CSD 1077A).

I gael gwybodaeth gyffredinol am y gyfraith a'r polisi a ddilynwn wrth ddileu elusen o'r gofrestr, pan fydd wedi cau neu wedi gorffen gweithredu, gweler y Canllaw Gweithredol a ddarparwn ar gyfer ein staff.

Ni all nifer o elusennau bach ddirwyn i ben oherwydd bod buddsoddiadau ganddynt nad oes modd eu gwario byth ("gwaddol parhaol"). Ond mae darpariaethau arbennig sy'n caniatáu i'r cyfyngiadau hyn gael eu dileu er mwyn i elusennau allu gwario'r gwaddol parhaol a dirwyn i ben.

Mae ein cyhoeddiad Cynnal cofrestr gywir (RR6) yn darparu canllawiau ynghylch dileu o'r gofrestr sefydliadau sy'n parhau i weithredu ond nid ydynt yn elusennol mwyach.

Cofrestru uno elusennau

Os ydych:

  • yn dymuno cofrestru uno elusennau yn wirfoddol; neu
  • os yw'n ofynnol i chi gofrestru oherwydd eich bod wedi defnyddio 'Datganiad Breinio'

bydd angen i chi ddefnyddio'r ffurflen hysbysu CSD-1162 pdf icon small. Cyn cwblhau'r ffurflen darllenwch y nodiadau sy'n gysylltiedig a hefyd y Canllaw Gweithredol OG60 Cofrestr Uno Elusennau. Mae'r Gofrestr Uno Elusennau swyddogol yn cael ei chadw a'i chynnal gan y Comisiwn Elusennau Uniongyrchol. Fe welwch fersiwn gwe o'r gofrestr sy'n cael ei ddiweddaru'n wythnosol.

I gael gwybodaeth fwy cyffredinol gweler:

Nid yw cofrestru uno elusennau yr un fath â chofrestru elusen. Gweler uchod am wybodaeth ar gyfer Cofrestru Elusen.

Gwneud cais am archwiliad annibynnol yn lle archwiliad ariannol

Ar yr amod nad yw archwiliad ariannol yn ofynnol yn ôl dogfen lywodraethol yr elusen, gall ymddiriedolwyr wneud cais i'r Comisiwn am oddefeb i gael archwiliad annibynnol yn lle archwiliad ariannol os oes amgylchiadau eithriadol sy'n golygu er bod incwm yr elusen am y flwyddyn efallai'n fwy na'r trothwy archwiliad, mae archwiliad annibynnol yn fwy priodol. Pan fyddant yn gwneud cais, rhaid i ymddiriedolwyr roi'r wybodaeth ofynnol i'r Comisiwn er mwyn iddynt allu gwneud penderfyniad. I wybod mwy ynghylch pryd y gallech wneud cais am oddefeb ewch i'r adran OG 15 B3 ein canllaw OG15 Cyfrifon ac adroddiadau elusennau ac am y llythyr cais perthnasol ewch i'r adran OG 15 L1.

Gwneud cais am gydsyniad i'r Comisiwn Archwilio, Y Swyddfa Archwilio Genedlaethol neu Swyddfa Archwilio Cymru i weithredu fel archwiliwr ein helusen

Yn achos elusennau lle mae Ymddiriedolaeth Sylfaen y GIG neu Awdurdod Lleol yn ymddiriedolwyr corfforedig rheoli, a rhai elusennau sy'n gysylltiedig â'r Llywodraeth Ganol, mae'n bosibl yr hoffant benodi'r Comisiwn Archwilio, Y Swyddfa Archwilio Cenedlaethol neu Swyddfa Archwilio Cymru i adolygu cyfrifon eu helusen. Mae angen ceisio ein cymeradwyaeth os yw archwiliwr sydd heb fod yn gymwys o dan y Ddeddf Cwmnïau yn cael ei benodi. Mae'r broses yn golygu cyflwyno llythyr cais a chyfeirio at adran OG15 L1 ein canllaw OG15 Cyfrifon ac adroddiadau elusennau am y llythyr cais.

Yn ôl i'r brig