Rheolydd Elusennau Cymru a Lloegr
(Fersiwn Ebrill 2008)
1. Mae'r cyhoeddiad hwn yn cynnig arweiniad ar y canlynol:
2. Yn y canllaw hwn:
Defnyddir rhaid neu angen i gyfeirio at gamau y mae'n rhaid i ymddiriedolwyr, neu eu hasiantau neu eu gweithwyr, eu cymryd yn ôl y gyfraith.
Pan fyddwn yn defnyddio termau fel dylai'r ymddiriedolwyr neu awgrymwn, argymhellwn neu cynghorwn, cyfeiriwn at gamau y gallai'r ymddiriedolwyr, eu hasiantau neu eu gweithwyr, eu cymryd sy'n arfer da yn ein barn ni, ond nid yw'n ofynnol iddynt eu cymryd yn ôl y gyfraith.
Ystyr buddiolwyr yw'r bobl hynny sy'n gymwys i gael budd o'r elusen.
Ystyr Cronfa Ddata Elusennau yw'r Gofrestr Elusennau gyhoeddus gyfrifiadurol yng Nghymru a Lloegr.
Ystyr y Gofrestr Ganolog yw'r swyddfeydd lle y gellir gweld y Gronfa Ddata Elusennau.
Ystyr dogfen lywodraethol yw unrhyw ddogfen sy'n pennu dibenion elusen ac, fel arfer, y dull o'i gweinyddu. Gall fod yn weithred ymddiriedolaeth, cyfansoddiad, memorandwm ac erthyglau cymdeithasu, ewyllys, trawsgludiad, Siarter Frenhinol, Cynllun y Comisiwn, neu'n ddogfen ffurfiol arall.
Mae Gorchymyn yn ddogfen gyfreithiol a ddefnyddiwn i roi pŵer i ymddiriedolwyr nad oes ganddynt eisoes i wneud rhywbeth, ee cynnwys pŵer diwygio yn nogfen lywodraethol yr elusen.
Ystyr gwaddol parhaol yw eiddo (ee, tir, adeiladau, buddsoddiadau, neu arian parod) na all yr ymddiriedolwyr ei wario fel petai'n incwm.
Mae tâl yn cynnwys taliadau arian parod, ac mae hefyd yn cynnwys buddiannau eraill.
Ystyr ymddiriedolwyr yw ymddiriedolwyr elusen. Ymddiriedolwyr elusen yw'r bobl sy'n gyfrifol am reoli gweinyddiad cyffredinol yr elusen yn unol â dogfen lywodraethol yr elusen. Yn nogfen lywodraethol yr elusen gallant gael eu galw'n ymddiriedolwyr, ymddiriedolwyr rheoli, aelodau pwyllgor, llywodraethwyr, neu gyfarwyddwyr, neu gall fod enw arall arnynt.
Mae gan rai elusennau ymddiriedolwyr gwarchod neu ymddiriedolwyr daliannol hefyd, ac mae eu rôl wedi'i chyfyngu i ddal eiddo'r elusen. Gallant weithredu yn ôl cyfarwyddiadau cyfreithlon yr ymddiriedolwyr elusen yn unig.
3. Dogfen lywodraethol yw'r ddogfen ffurfiol sy'n sefydlu elusen ac argymhellwn ei bod yn cynnwys yr holl wybodaeth am:
4. Hefyd, dylai gynnwys y darpariaethau gweinyddol canlynol:
5. Mae'n amlwg bod dogfen lywodraethol yn bwysig. Nid yw'n rhywbeth y mae'n rhaid i elusen ei gael dim ond er mwyn bod yn elusen gofrestredig. Hon yw 'llawlyfr' yr ymddiriedolwyr elusen, yn ogystal â bod yn ddogfen gyfreithiol. Cynghorwn ymddiriedolwyr elusen i gyfeirio ati yn gyson er mwyn atgoffa eu hunain am ddibenion yr elusen a sut y dylai gael ei rheoli. Dylai pob ymddiriedolwr gael copi llawn o'r ddogfen lywodraethol pan gânt eu penodi.
6. Mae tri phrif fath o ddogfen lywodraethol, a bydd y math a ddewiswch yn pennu pa fath o sefydliad fydd yr elusen. Y tri phrif fath o ddogfen lywodraethol yw:
7. Rydym yn cynhyrchu ffurfiau enghreifftiol o'r mathau hŷn o ddogfennau llywodraethol:
8. Mae ein dogfennau enghreifftiol yn cynnwys darpariaethau gweinyddol sy'n addas ar gyfer pob un o'r sefydliadau hŷn. Ond rhaid i unrhyw un sy'n defnyddio'r dogfennau enghreifftiol hŷn ychwanegu amcanion y sefydliad, cwblhau bylchau gwag mewn rhai cymalau, dewis rhai cymalau lle mae opsiynau ar gael ac ystyried addasrwydd y cymalau yn gyffredinol i amgylchiadau unigol y sefydliad. Mae copïau o'r dogfennau enghreifftiol hŷn ar gael, yn rhad ac am ddim, ar ein gwefan neu drwy ffonio'r Comisiwn Elusennau Uniongyrchol ar 0845 300 0218.
9. Hefyd, mae Cymdeithas y Gyfraith Elusennau yn cynhyrchu dogfennau llywodraethol enghreifftiol a chodir tâl am y rhain. Er mwyn archebu copïau o ddogfennau llywodraethol y Gymdeithas anfonwch e-bost at weinyddydd y Gymdeithas ar admin@charitylawassociation.org.uk.
10. Mae rhai elusennau cenedlaethol mawr yn cynhyrchu dogfen lywodraethol gymeradwy y gall sefydliadau sy'n gysylltiedig â'r elusen honno ei defnyddio. Mae'r dogfennau llywodraethol cymeradwy hŷn yn cynnwys amcanion y cytunwyd arnynt a darpariaethau gweinyddol sy'n benodol i fath arbennig o sefydliad. Fe welwch restr o sefydliadau y cytunwyd ar ddogfen lywodraethol gymeradwy ar eu cyfer ar ein gwefan.
11. Bydd. Mae'r drefn ar gyfer sefydliadau sy'n mabwysiadu dogfen lywodraethol gymeradwy yn llawer symlach oherwydd bod yr amcanion a'r darpariaethau gweinyddol wedi cael eu cytuno eisoes. Bydd yn ofynnol i sefydliadau sy'n defnyddio dogfen lywodraethol gymeradwy gadarnhau eu bod wedi cysylltu â'r corff cenedlaethol priodol ynghylch defnyddio'r ddogfen honno, ac y byddant yn gweithredu o fewn y canllawiau a gyhoeddwyd gan y corff hwnnw. Nid oes rhaid i ni ystyried ceisiadau o'r fath mor fanwl ag y byddai'n rhaid i ni wneud fel arall, gan ein bod yn hollol ymwybodol o weithgareddau'r sefydliadau hynny eisoes.
12. Yn yr un modd, bydd sefydliadau sy'n mabwysiadu un o'n dogfennau llywodraethol enghreifftiol yn haws i'w hystyried oherwydd bod y darpariaethau gweinyddol wedi cael eu cytuno arnynt eisoes, ond bydd rhaid ystyried gweithgareddau'r sefydliad a'r amcanion a ddatgenir yn y ddogfen honno. Os yw sefydliad eisiau cael ei gydnabod fel elusen rhaid iddo gael amcanion sy'n elusennol yn unig. Cydnabyddwn y gall fod yn anodd paratoi amcanion elusennol. I'ch helpu i baratoi eich dogfen lywodraethol rydym wedi cyhoeddi rhai amcanion enghreifftiol ar gyfer amrywiaeth o elusennau ar ein gwefan.
13. Cyn defnyddio naill ai ddogfen lywodraethol gymeradwy neu un o'n dogfennau llywodraethol enghreifftiol, bydd angen i chi ystyried a yw'n addas i'ch sefydliad chi.
Math o sefydliad: Cymdeithas anghorfforedig
Fel arfer gelwir yr ymddiriedolwyr elusen yn: Aelodau pwyllgor gwaith neu bwyllgor rheoli
14. Weithiau cyfeirir at gyfansoddiadau fel 'rheolau'. Mae'r termau yn gyfnewidiol ond mae'r math o ddogfen lywodraethol yr un peth. Bydd cyfansoddiad neu reolau yn creu cymdeithas anghorfforedig.
15. Mae'r gair 'cymdeithas' yn y disgrifiad hwn yn golygu ei fod yn sefydliad sy'n cynnwys grwp o bobl sydd wedi penderfynu cydweithredu i hybu'r hŷn y ffurfiwyd y sefydliad i'w wneud, ac mae rolau arbennig ganddynt i'w chwarae yn ei weinyddiad.
16. Mae'r gair 'anghorfforedig' yn y disgrifiad yn dweud wrthych nad yw'r sefydliad yn gwmni (sy'n gorfforedig). Mae hŷn yn golygu:
17. Gall fod yn briodol i ffurfio sefydliad anghorfforedig os yw un neu ragor o'r canlynol yn berthnasol:
18. Yn gyffredinol, nac oes. Gan fod cyfansoddiad yn ddogfen symlach na gweithred ymddiriedolaeth neu femorandwm ac erthyglau cymdeithasu, efallai na fydd angen cymorth ymgynghorydd cyfreithiol proffesiynol arnoch i'w sefydlu. Argymhellwn ddarpariaethau safonol ar gyfer cyfansoddiad ac amlinellir y rhain ym mharagraff 45.
19. Fel rheol, caiff ei weithredu trwy gael ei fabwysiadu (ei dderbyn i'w ddefnyddio) mewn cyfarfod ffurfiol o'r bobl hynny sydd, neu a fydd yn ymddiriedolwyr elusen a'r aelodaeth gyffredinol. Mae hŷn yn golygu y bydd gofyn i chi gael fersiwn teipiedig terfynol o'r cyfansoddiad a ddylai:
20. Hefyd, bydd angen i gofnodion y cyfarfod hwnnw gofnodi'n ffurfiol bod y cyfansoddiad wedi cael ei fabwysiadu.
21. Mae angen y canlynol arnom:
Os gofynnwn i chi newid y ddogfen lywodraethol cyn y gallwn ystyried cofrestru'r sefydliad yna bydd angen naill ai:
neu
22. Mae'n llawer gwell i bawb dan sylw os yw fersiwn newydd o'r cyfansoddiad diwygiedig yn cael ei darparu. Mae hŷn yn golygu y gall y pwyllgor, yr aelodau, y Comisiwn a'r cyhoedd weld yn union sut mae'r sefydliad yn gweithredu.
Math o sefydliad: Ymddiriedolaeth
Gelwir yr ymddiriedolwyr elusen yn: Ymddiriedolwyr
23. Bydd gweithred ymddiriedolaeth yn creu ymddiriedolaeth. Ni all ymddiriedolaeth berchen ar dir neu arwyddo dogfennau yn ei henw ei hun. Bydd angen iddi ddarparu ar gyfer ymddiriedolwr(wyr) gwarchod neu ymddiriedolwr(wyr) daliannol os yw'r elusen yn bwriadu prynu tir neu ei roi ar brydles.
24. Gall fod enwau eraill ar weithredoedd ymddiriedolaeth, fel datganiad neu weithred ymddiriedolaeth, gweithred setlo, neu ymddiriedolaeth ewyllys.
25. Gall fod yn briodol i sefydlu ymddiriedolaeth pan fydd rhai neu bob un o'r canlynol yn berthnasol:
26. Mae gweithred ymddiriedolaeth yn ddogfen ffurfiol, felly efallai y bydd angen cymorth ymgynghorydd cyfreithiol proffesiynol arnoch i'w chwblhau a'i chyflawni. Argymhellwn ddarpariaethau safonol ar gyfer y math hwn o ddogfen lywodraethol, ac fe welwch y rhain ym mharagraff 45.
27. Mae'n cael ei chyflawni: mae hŷn yn golygu bod angen i'r rheiny sy'n sefydlu'r ymddiriedolaeth ei harwyddo a'i dyddio, ger bron tyst annibynnol. Yna rhaid i'r tystion roi eu henw wrth ochr pob un o'r llofnodion a rhoi eu cyfeiriad. Diben hŷn yw dilysu hunaniaeth y rhai sy'n arwyddo.
28. Dylai'r weithred ymddiriedolaeth gyfeirio at swm penodol o arian neu ryw ased arall y bydd yr ymddiriedolaeth yn berchen arno adeg cyflawni'r weithred ymddiriedolaeth. Mae'n dderbyniol i swm nominal gael ei ddatgan, £5 neu £10 dyweder.
29. Os yw'r weithred ymddiriedolaeth yn datgan ymddiriedolaethau elusennol ond nid yw'n cyfeirio at unrhyw asedau arbennig a ddelir ar yr ymddiriedolaethau hynny adeg cyflawni'r weithred, dywedir ei bod "in vacuo". Ni fyddem yn cofrestru'r elusen oni bai a hyd nes yr oedd tystiolaeth annibynnol bod peth o'r eiddo wedi cael ei setlo ar ymddiriedolaethau'r weithred. Bydd rhaid bodloni'r gofyniad lleiaf ar gyfer cofrestru o hyd (hy, incwm blynyddol o £5,000 neu fwy).
30. Ar gyfer gweithredoedd a gyflawnwyd ar ôl 1 Rhagfyr 2003 bydd yn dibynnu ar yr asedau sy'n cael eu dal ar ymddiriedolaeth. Os yw'r weithred yn datgan ymddiriedolaeth dros:
Bydd angen stampio gweithredoedd a gyflawnwyd cyn 1 Rhagfyr 2003.
Cewch wybodaeth bellach ar wefan Cyllid a Thollau EM (www.hmrc.gov.uk) neu drwy ffonio llinell gymorth y Swyddfa Stampio: 0845 603 0135.
31. Yn ogystal â'r ffurflen gais a'r ffurflen ddatganiad, sydd wedi'u cynnwys yn y pecyn Cais i Gofrestru Elusen, rhaid darparu'r canlynol:
Math o sefydliad: Cwmni cyfyngedig drwy warant
Gelwir yr ymddiriedolwyr elusen yn: Bwrdd, cyngor rheoli neu gyfarwyddwyr
32. Mae memorandwm ac erthyglau cymdeithasu yn creu cwmni. Mae gan gwmni fantais dros ymddiriedolaeth a sefydliad anghorfforedig oherwydd ei fod yn 'gorfforedig'. Mae hŷn yn golygu ei fod yn cael ei ystyried yn berson yn ôl y gyfraith, yn yr un ffordd ag unigolyn. Felly, gall cwmni, fel unigolyn, berchen ar dir a llunio contractau yn ei enw ei hun.
33. Mae cwmni yn berson cyfreithiol sy'n hollol ar wahân i'w aelodau a'i gyfarwyddwyr (sydd, yn achos cwmnïau elusennol yn cael eu galw'n aelodau'r cyngor rheoli fel arfer). Y cyfarwyddwyr yw asiantau'r cwmni ac felly nid ydynt yn atebol yn bersonol fel rheol am ei ddyledion. Mae person sy'n gweithredu fel cyfarwyddwr tra ei fod wedi'i wahardd rhag bod yn gyfarwyddwr yn cyflawni trosedd a gall fod yn atebol yn bersonol. Gall cyfarwyddwr fod yn atebol i wneud taliadau i'r cwmni:
34. Bydd 'atebolrwydd cyfyngedig' gan y cwmni hefyd sy'n golygu, yn achos cwmni elusennol arferol, fod ei aelodau yn atebol i dalu dyledion y cwmni dim ond i'r raddfa y maent wedi ymgymryd i'w gwarantu (y terfyn atebolrwydd a nodwyd yn y memorandwm cymdeithasu fel arfer yw swm nominal, ee £5).
35. Mae cwmni yn gweithredu yn ôl y gyfraith cwmnïau, yn ogystal â'r gyfraith elusennau, ac mae rhai dyletswyddau y mae'n rhaid ymgymryd â nhw, fel cyflwyno'r cyfrifon bob blwyddyn i'r Cofrestrydd Cwmnïau.
36. Ond, ni all cwmnïau elusennol byth fod yr un fath â chwmnïau masnachol. Prif ddiben cwmnïau masnachol yw gwneud elw i'w ddosbarthu i'w aelodau. Mae cyfansoddiad cwmni elusennol bob amser yn gwahardd dosbarthu elw i'r aelodau. Mae holl eiddo cwmni elusennol i'w ddefnyddio ar gyfer dibenion elusennol.
37. Gall fod yn briodol i sefydlu cwmni os yw rhai neu bob un o'r canlynol yn berthnasol:
38. Oes, gan fod cwmni yn gweithredu'n unol â'r gyfraith cwmnïau (a all fod yn eithaf cymhleth) mae'n dra phosib y bydd angen cymorth ymgynghorydd cyfreithiol proffesiynol arnoch i'w sefydlu. Argymhellwn ddarpariaethau safonol ar gyfer y math hwn o ddogfen lywodraethol ac fe welwch y rhain ym mharagraff 45 isod.
39. Mae'n cael ei weithredu trwy gael un neu ragor o bobl i danysgrifio iddo yn unol â darpariaethau Rhan 1 Deddf Cwmnïau 1985 a thrwy gofrestru gyda'r Cofrestrydd Cwmnïau yn Nhy'r Cwmnïau a fydd yn darparu tystysgrif ymgorffori. Codir ffi am gofrestru cwmnïau gyda'r Cofrestrydd Cwmnïau. (Gallwch gysylltu â Thy'r Cwmnïau yng Nghaerdydd CF14 3UZ, ffôn 0870 333 3636 neu ar ei wefan yn www.companieshouse.gov.uk.)
40. Yn ogystal â'r ffurflen gais a'r ffurflen ddatganiad, sydd wedi'u cynnwys yn y pecyn Cais i Gofrestru Elusen, rhaid darparu'r canlynol:
41. Gallwch ddewis paratoi eich dogfen lywodraethol eich hun, gan ddilyn yr arweiniad a roddir ym mharagraffau 42 - 89. Mae Atodiad A yn cynnwys rhai cymalau enghreifftiol a all fod yn ddefnyddiol. Fel arall, efallai y byddai'n well gennych geisio cymorth proffesiynol, fel cyfreithiwr, neu gysylltu â sefydliad sy'n rhoi cyngor ar sefydlu elusennau, fel: y Gwasanaeth Ymgynghorol Cyfreithiol InterChange; Sefydliad Cenedlaethol Gweithredu Gwirfoddol a Chymunedol (NAVCA); neu Gyngor Gweithredu Gwirfoddol Cymru (WCVA). Gallwch gael manylion am sefydliadau o'r fath yng nghefn ein canllaw Cofrestru fel Elusen (CC21). Hefyd mae dogfennau llywodraethol sy'n cael eu cynhyrchu gennym ni, gan Gymdeithas y Gyfraith Elusennau a gan rai elusennau cenedlaethol mawr, ac mae'n bosib yr hoffech ddefnyddio un o'r rhain.
42. Wrth baratoi dogfen lywodraethol mae'n rhaid i chi sicrhau ei bod mewn ffurf dderbyniol pan fyddwch yn gwneud cais i gofrestru. Os ydych yn gwneud cais i gofrestru eich sefydliad fel elusen, byddwn yn ystyried a yw'ch dogfen lywodraethol yn cynnwys yr holl ddarpariaethau angenrheidiol i weinyddu eich sefydliad yn effeithlon.
43. Fe welwch arweiniad llawn a manwl ar ein darpariaethau safonol a argymhellir ar gyfer dogfennau llywodraethol isod ac awgrymwn eich bod yn cyfeirio at yr arweiniad hwnnw pan fyddwch yn barod i ddechrau paratoi eich dogfen lywodraethol. Mae rhestr wirio i'w chwblhau hefyd sydd wedi'i chynnwys ym mharagraffau 93-95.
44. Mae rhai darpariaethau a argymhellwn i'w cynnwys mewn dogfen lywodraethol, naill ai oherwydd eu bod yn hanfodol i elusen neu oherwydd y byddant yn helpu ymddiriedolwyr elusen i reoli'r elusen yn effeithlon. Nid yw'n ofynnol yn ôl y gyfraith i'r holl ddarpariaethau hŷn gael eu cynnwys mewn dogfen lywodraethol ond rydym wedi nodi'r rhai sy'n adlewyrchu arferion da ac sy'n debygol o gynorthwyo ymddiriedolwyr i osgoi rhai o'r meini tramgwydd cyffredin sy'n codi wrth reoli elusen.
45. Amlinellir y darpariaethau hŷn isod yn yr un drefn yn fras ag y maent yn ymddangos fel arfer yn y rhan fwyaf o ddogfennau llywodraethol:
46. Esbonnir diben pob un o'r darpariaethau hŷn yn y paragraffau sy'n dilyn a rhoddir enghreifftiau o'r geiriad penodol y gellir ei ddefnyddio, yn ôl y math o ddogfen lywodraethol a ddewiswch, yn Atodiad A.
47. Fel rheol nodir enw'r elusen yn y ddogfen lywodraethol, a chaiff ei roi ar y Gronfa Ddata Elusennau pan gaiff yr elusen ei chofrestru. Ni ddylai'r enw a ddewiswyd fod yn dramgwyddus ac ni all fod yr un fath ag enw elusen sy'n bodoli, neu'n rhy debyg i enw elusen sy'n bodoli.
48. Mae'n ddoeth cynnwys pŵer syml i'r ymddiriedolwyr elusen newid enw'r elusen gyda'n caniatâd ni yn y ddogfen lywodraethol.
49. Mae'r amcanion yn nodi'r hŷn y sefydlwyd yr elusen i'w wneud. Felly dylent gael eu disgrifio'n glir ac yn ddiamwys yn y ddogfen lywodraethol, gan ddefnyddio geiriau sydd ag ystyr a dderbynnir yn gyffredinol. Gall elusen gael mwy nag un amcan.
50. Mae'n bwysig cofio bod:
I gael arweiniad ar yr hyn a olygir wrth gael amcanion sydd ‘er budd cyhoeddus, gweler ein cyhoeddiad Elusennau a Budd Cyhoeddus.
51. Os yw'r sefydliad am gynnig budd i garfan arbennig o'r cyhoedd yn hytrach na'r cyhoedd yn gyffredinol, awgrymwn eich bod yn egluro hŷn yn y cymal amcanion. Yn yr un modd, os nad yw'r sefydliad yn bwriadu cynnig budd i unigolion, awgrymwn fod hŷn yn cael ei egluro.
52. Os yw buddiannau'r sefydliad yn cael eu cyfyngu i ardal ddaearyddol arbennig, unwaith eto awgrymwn eich bod yn sôn am yr ardal yn y cymal amcanion. Ardal llywodraeth leol (sir, dosbarth, plwyf ac ati) yw'r un cliriaf a symlaf i'w mabwysiadu fel arfer.
53. Os ydych am gynnig budd i grwp ethnig penodol, bydd angen i chi fod yn ofalus wrth eirio'r amcanion. Er enghraifft, effaith Deddf Cysylltiadau Hiliol 1976 ar amcanion elusennau yw diystyru geiriau sy'n ymwneud â lliw yn y geiriad. Felly, mewn gwirionedd, byddai elusen sydd ag amcanion i hyrwyddo addysg ymhlith menywod duon yn elusen sy'n hyrwyddo addysg ymhlith menywod yn gyffredinol. Nid yw Deddf Cysylltiadau Hiliol 1976 yn effeithio ar enw'r elusen.
54. Os hoffech gyfyngu’r dosbarth o fudd heblaw drwy gyfeirio at ardal ddaearyddol, bydd angen i chi ystyried a yw'r cyfyngiadau yn rhesymol ac mae modd eu cyfiawnhau neu a fyddant yn cael effaith niweidiol ar y budd cyhoeddus sy'n debygol o ddeillio o'r amcanion. Nid yw cyfyngiadau i ryw neu hil arbennig yn dderbyniol oni bai fod y diben elusennol yn mynd i'r afael ag angen elusennol arbennig y grwp dan sylw, neu'n dilyn nod gyfreithlon er budd y gymuned gyfan.
55. Os ydych yn cael unrhyw anhawster i fynegi'r amcanion neu os ydych yn ansicr a yw'r amcanion rydych wedi'u dewis yn elusennoler budd cyhoeddus, awgrymwn eich bod yn ceisio cyngor gan eich ymgynghorwyr cyfreithiol cyn cwblhau'r ddogfen lywodraethol. I helpu gyda pharatoi amcanion, cyhoeddwyd rhai amcanion enghreifftiol ar ein gwefan. Mae'r rhain yn addas ar gyfer amrywiaeth o elusennau a gellir eu cynnwys mewn unrhyw fath o ddogfen lywodraethol. (Rhoddir enghreifftiau hefyd yn Atodiad A paragraff A2). Mae'n bwysig eich bod yn cynnwys pŵer i ddiwygio'r amcanion yn eich dogfen lywodraethol rhag ofn bod angen gwneud hŷn. Ymdrinnir â hŷn ym mharagraffau 82-89.
56. Bydd angen i ymddiriedolwyr elusen y rhan fwyaf o elusennau gael rhai pwerau y gallant eu defnyddio i'w cynorthwyo i gyflawni amcanion yr elusen. Er enghraifft, os mai amcanion yr elusen yw gofalu am yr henoed sy'n sâl, efallai y bydd angen i'r ymddiriedolwyr elusen godi arian gan y cyhoedd tuag at y gost o brynu a chael offer ar gyfer adeilad i'w ddefnyddio fel cartref nyrsio. Yn ddiweddarach, efallai y bydd yr ymddiriedolwyr elusen am werthu'r adeilad hwnnw a phrynu un arall; neu efallai y bydd angen iddynt fenthyca arian i dalu am gost gwelliannau. Amlinellir rhai o'r pwerau a allai fod yn briodol mewn achosion o'r fath ym mharagraff A4 Atodiad A.
57. Awgrymwn eich bod yn ystyried yn ofalus pa bwerau y mae'n rhesymol i'r ymddiriedolwyr elusen ddisgwyl y bydd eu hangen arnynt a'u cynnwys yn y ddogfen lywodraethol. Gallai hŷn osgoi gorfod diwygio'r ddogfen lywodraethol yn ddiweddarach.
58. Mae'n bwysig osgoi drysu rhwng y pwerau a'r amcanion oherwydd nid yw'r pwerau yn elusennol eu hunain. Felly, fel arfer, caiff y pwerau eu datgan mewn cymal ar wahân yn dilyn y cymal amcanion (gweler paragraff A4 Atodiad A am enghraifft o sut y dylid gwahaniaethu rhwng yr amcanion a'r pwerau).
59. Awgrymwn fod y ddogfen lywodraethol yn egluro faint o ymddiriedolwyr elusen gaiff eu penodi, a sut y cânt eu penodi. Fel rheol, mae naill ai'n penodi neu'n darparu ar gyfer penodi ymddiriedolwyr elusen cyntaf yr elusen.
60. Y sefydliad ei hun sy'n penderfynu sawl ymddiriedolwr elusen sy'n ateb ei anghenion orau. Ond, awgrymwn nad yw elusen yn penodi gormod o ymddiriedolwyr elusen a fydd efallai yn golygu bod cyfarfodydd yn anhylaw a bod gwneud penderfyniadau yn anodd. Ni ddylid ychwaith benodi nifer rhy fach sy'n golygu bod baich gwaith annheg yn cael ei roi arnynt. Fel canllaw cyffredinol, mae gan bob elusen o leiaf 3 ymddiriedolwr elusen fel arfer, ac mae'r rhan fwyaf o elusennau yn penderfynu bod rhwng 3 a 9 ymddiriedolwr elusen yn ddigonol.
61. Ar gyfer rhai elusennau (fel neuaddau pentref a chanolfannau cymunedol) efallai y bydd angen darparu ar gyfer mwy na 9 ymddiriedolwr elusen, er mwyn i bob sefydliad lleol sy'n defnyddio cyfleusterau'r elusen yn rheolaidd gael cyfle i benodi rhai o'r ymddiriedolwyr elusen. Derbyniwn y gall y rheiny sy'n defnyddio cyfleusterau elusen fod yn ymddiriedolwyr elusen hefyd, er gwaetha'r ffaith y byddant yn cael budd o'r elusen, ar yr amod bod darpariaethau digonol ar gyfer delio ag unrhyw wrthdaro buddiannau a all godi. Mae Cynnwys Defnyddwyr: Buddiolwyr sy'n troi'n ymddiriedolwyr (CC24) yn rhoi mwy o arweiniad am hŷn.
62. Bydd pob sefydliad yn penderfynu pa ddull, neu gyfuniad o ddulliau penodi sy'n fwyaf priodol. Mae canllawiau pellach ar benodi ymddiriedolwyr sy'n gymwys i bob math o ddogfen lywodraethol i'w weld yn Atodiad A. Rydym hefyd wedi cyhoeddi canllawiau cyffredinol ar ddewis a phenodi ymddiriedolwyr, Cael hyd i ymddiriedolwyr newydd: yr hŷn y mae angen i elusennau wybod (CC30), sydd ar gael ar ein gwefan neu drwy ffonio'r Comisiwn Elusennau Uniongyrchol.
63. Mae'n ddoeth i'r ddogfen lywodraethol nodi am sawl blwyddyn y caiff ymddiriedolwyr elusen eu penodi i'r swydd. Fel arall, gallai ymddiriedolwr elusen nad yw'n effeithiol mwyach barhau fel ymddiriedolwr elusen nes bod ef neu hi yn marw neu'n dewis ymddiswyddo. Mae penodiadau o 1 i 5 mlynedd yn arferol.
64. I gynorthwyo i gael parhad yng ngweinyddiad yr elusen gall fod yn ddefnyddiol i'r ddogfen lywodraethol ddarparu ar gyfer ymddiriedolwyr i ddal swydd am nifer gwahanol o flynyddoedd. Trwy amrywio cyfnodau yn y swydd yn y ffordd hon byddwch yn osgoi sefyllfa lle mae holl benodiadau ymddiriedolwyr elusen yn dod i ben yr un pryd.
65. Fel arfer caiff ymddiriedolwyr elusen eu hailbenodi dim ond os yw'r rheiny sy'n gallu eu penodi yn fodlon mai nhw yw'r bobl orau i wasanaethu'r elusen. Hyd yn oed pan fydd ymddiriedolwyr sy'n ymddeol yn perfformio'n dda, ni ddylid anwybyddu'r cyfle i gael syniadau newydd. Wedi dweud hynny, gall darpariaeth sy'n caniatáu i unrhyw ymddiriedolwr elusen cymwys gael ei ailbenodi fod yn ddefnyddiol hefyd i gadw profiad gwerthfawr a sicrhau parhad.
66. Bydd ymddiriedolwyr elusen yn ei chael hi'n anodd i reoli eu helusen yn effeithlon oni bai fod y ddogfen lywodraethol yn darparu o leiaf fframwaith gweinyddol sylfaenol. Bydd y rhestr ganlynol o ddarpariaethau yn ddefnyddiol i ymddiriedolwyr elusen pob elusen. Ond nid yw'n rhestr gynhwysfawr, ac argymhellwn fod ymddiriedolwyr elusen yn ystyried a oes angen unrhyw ddarpariaethau ychwanegol neu beidio. Argymhellwn y dylai'r ddogfen lywodraethol ddatgan:
67. Os nad oes modd cynnwys y darpariaethau hŷn, dylid cynnwys pŵer i lunio rheolau o'r fath fel y bo angen i weinyddu'r elusen yn briodol (ond ni allant wrthwneud unrhyw bwerau neu gyfyngiadau yn y ddogfen lywodraethol).
68. Mae aelodaeth gan sefydliadau sydd â chyfansoddiad neu femorandwm ac erthyglau cymdeithasu. Awgrymwn fod y ddogfen lywodraethol yn amlinellu pwy all fod yn aelod. Er enghraifft, gall gynnwys unigolion sydd â diddordeb yn unig, neu unigolion a sefydliadau sydd â diddordeb - fel cwmnïau a sefydliadau eraill.
69. Awgrymwn hefyd fod y ddogfen lywodraethol yn nodi:
70. Ar gyfer sefydliadau elusennol, fel rheol mae aelodaeth yn agored i unrhyw unigolion (18 oed neu'n hŷn), neu unrhyw gorfforaeth gorfforedig, neu gymdeithas anghorfforedig sydd â diddordeb mewn hybu'r amcanion elusennol. Mae'n bwysig egluro i'r aelodau bod rhaid iddynt ymarfer eu hawliau aelodaeth dim ond er budd yr elusen, ac nid er unrhyw fudd preifat a all fod ganddynt.
71. Mae rhai elusennau, yn enwedig y rheiny sy'n gweithio gyda phobl ifanc, yn dewis cael aelodaeth iau yn ogystal ag aelodaeth lawn i oedolion. Gall y ddogfen lywodraethol ddarparu ar gyfer hŷn ond argymhellwn fod darpariaethau yn egluro na all aelodau iau gael eu penodi i swydd ymddiriedolwr na chael hawliau pleidleisio. Ni all unrhyw un sy'n iau na 18 oed gael ei benodi yn ymddiriedolwr oni bai fod yr elusen yn gwmni cofrestredig.
72. Mae'n arfer da i derfynu aelodaeth unrhyw unigolyn neu sefydliad dim ond:
73. Os yw dogfen lywodraethol yn darparu ar gyfer aelodaeth, argymhellwn ei bod hefyd yn darparu ar gyfer galw cyfarfodydd cyffredinol ac arbennig o'r aelodaeth yn ogystal â chyfarfodydd ymddiriedolwyr elusen a'r CCB. Fel arfer bydd darpariaethau o'r fath yn cynnwys:
74. Mae canllawiau pellach i'w gweld yn Elusennau a Chyfarfodydd (CC48).
75. Rhaid i bob ymddiriedolwr elusen gydymffurfio â gofynion cyfrifyddu Deddf Elusennau 1993 sy'n berthnasol i lefelau incwm/gwariant eu helusen. Bydd gan elusennau sy'n gwmnïau ofynion cyfrifyddu ychwanegol dan y gyfraith cwmnïau.
76. Mae canllawiau pellach ar y gofynion cyfrifyddu i elusennau i'w gweld yn y cyhoeddiad Adroddiadau a Chyfrifon Elusennau: Yr hanfodion Ebrill 2008 (CC15a).
77. Argymhellwn fod pob dogfen lywodraethol yn darparu ar gyfer sefydlu cyfrifon banc neu gymdeithas adeiladu, ac yn gwneud darpariaeth ddigonol ar gyfer rheoli cyfrif(on) o'r fath - gan gynnwys hawl i arwyddo sieciau. Argymhellwn fod o leiaf ddau unigolyn yn arwyddo sieciau, a bod un ohonynt yn ymddiriedolwr. Cewch gyngor pellach yn Rheolaethau Ariannol Mewnol (CC8), ac arweiniad ar fancio electronig o dan 'Cyhoeddiadau a Chanllawiau' ar ein gwefan.
78. Mae'n egwyddor gyfreithiol hen sefydledig na ddylai ymddiriedolwr elusen gael ei roi mewn sefyllfa lle y gallai unrhyw fudd personol wrthdaro â'i ddyletswyddau fel ymddiriedolwr. Felly, ni ddylai ymddiriedolwr elusen fod mewn sefyllfa i gael budd personol o'i swydd fel ymddiriedolwr elusen. Mae'n bwysig bod ymddiriedolwyr elusen yn ymwybodol o'r ffaith hon, ac felly mae'n arferol i gynnwys cymal yn nogfen lywodraethol pob elusen i'w hatgoffa. Mae enghreifftiau o'r cymal hwn i'w gweld yn Atodiad A.
79. Os ydych yn bwriadu i un neu ragor o'r ymddiriedolwyr elusen gael budd mewn unrhyw ffordd, ee, trwy dderbyn tâl, bydd angen caniatâd penodol i wneud hŷn. Gweler Talu Ymddiriedolwyr Elusennau (CC11).
80. Os yw sefydliad am benodi ymddiriedolwr gwarchod neu ymddiriedolwyr daliannol i ddal tir a/neu fuddsoddiadau ar ei ran, argymhellwn fod y ddogfen lywodraethol yn gwneud darpariaethau ar gyfer y penodiadau hŷn.
81. Os yw sefydliad yn bwriadu dibynnu ar y pwerau buddsoddi statudol sydd wedi'u cynnwys yn Neddf Ymddiriedolwyr 2000 nid oes angen cynnwys darpariaeth yn y ddogfen lywodraethol sy'n amlinellu'r pwerau hynny.
82. I'r rhan fwyaf o elusennau mae'n bwysig iawn bod y ddogfen lywodraethol yn esbonio'r drefn ar gyfer gwneud diwygiadau. Mae dau reswm am hŷn:
83. Mae'r sefyllfa yn wahanol yn dibynnu ar ffurf y sefydliad, sef ymddiriedolaeth, cymdeithas anghorfforedig neu gwmni. Cewch fwy o arweiniad am hŷn yn y paragraffau nesaf.
84. Os nad oes darpariaeth ddiwygio mewn cyfansoddiad, er ei fod yn bosib gwneud diwygiadau, gall fod yn broses anodd iawn. Mae tri dewis ar gael fel a ganlyn:
85. Felly mae er lles yr elusen i ddarpariaeth ddiwygio gael ei chynnwys yn y cyfansoddiad er mwyn osgoi gorfod cymryd y camau hŷn.
86. Os nad oes unrhyw ddarpariaeth ddiwygio mewn gweithred ymddiriedolaeth, mae dau ateb posibl:
87. Felly mae er lles yr elusen i ddarpariaeth ddiwygio gael ei chynnwys yn y weithred ymddiriedolaeth er mwyn osgoi gorfod cymryd y camau hŷn.
88. Yn achos cwmni nid oes rhaid cynnwys pŵer diwygio yn y ddogfen lywodraethol. Mae'r gyfraith cwmnïau yn caniatáu i femorandwm ac erthyglau cymdeithasu gael ei ddiwygio gan yr aelodau. Ond, os yw diwygiad arfaethedig yn newid y cymal amcanion, neu unrhyw ddarpariaeth arall sy'n cyfeirio neu'n cyfyngu ar y defnydd o eiddo, rhaid cael ein caniatâd ysgrifenedig cyn y gellir rhoi'r diwygiad ar waith (adran 64 Deddf Elusennau 1993).
89. Fel arfer bydd angen ein caniatâd ymlaen llaw ar gyfer cynnig i newid neu gynnwys unrhyw un o'r darpariaethau canlynol:
90. Mae'n bosib y daw amser, am ba bynnag rheswm, pan na fydd yr elusen yn gallu parhau i weithredu. Argymhellwn fod elusennau sydd heb unrhyw waddol parhaol yn nodi yn eu dogfen lywodraethol:
91. Gobeithio y bydd y rhestr wirio hon o gymorth i chi. Mae'n eich atgoffa o'r hŷn y mae'n rhaid i chi ei wneud i baratoi dogfen lywodraethol cyn ei hanfon atom.
92. Awgrymwn eich bod yn penderfynu pa fath o ddogfen lywodraethol sy'n fwyaf addas i'r sefydliad yr hoffech ei sefydlu. Peidiwch ag anghofio bod dogfennau llywodraethol enghreifftiol ar gael o'r Comisiwn neu Gymdeithas y Gyfraith Elusennau neu mae'n bosib bod elusen genedlaethol rydych am ymgysylltu â hi wedi cyhoeddi dogfen lywodraethol gymeradwy (gweler paragraff 10).
93. Mae'r canlynol yn rhestr wirio o'r darpariaethau safonol a argymhellir ac y byddem fel rheol yn disgwyl i chi eu cynnwys yn eich dogfen lywodraethol. Ticiwch y blychau i ddangos pa rai rydych wedi'u cynnwys yn y ddogfen lywodraethol.
[] Enw'r elusen ac (yn achos ymddiriedolaeth neu gymdeithas anghorfforedig) pŵer i newid yr enw.
[] Amcanion sy'n egluro'r hŷn y mae'r sefydliad wedi'i ffurfio i'w wneud.
[] Pwerau, wedi'u gwahanu'n glir o'r amcanion.
[] Darpariaethau sy'n disgrifio sut y mae corff ymddiriedolwyr yr elusen yn cael ei sefydlu.
[] Darpariaethau sy'n delio â chyfarfodydd ymddiriedolwyr elusen a threfn y cyfarfodydd hynny, gan gynnwys pleidleisio a chworwm.
[] Darpariaethau ar gyfer aelodaeth (os yw'n briodol), gan gynnwys sut y gall rhywun fod yn aelod, a hawliau pleidleisio.
[] Darpariaethau ar gyfer cyfarfodydd a gweithrediadau aelodau, os yw'n briodol (ee, cyfarfodydd cyffredinol blynyddol, cyfarfodydd cyffredinol arbennig).
[] Darpariaethau i ddelio â chadw cyfrifon yr elusen a rheoli cyfrif banc yr elusen.
[] Ymddiriedolwyr i beidio â chael darpariaethau budd personol.
[] Darpariaeth ddiwygio (ac eithrio ar gyfer cwmni).
[] Darpariaeth ddiddymu.
94. Sylwch: bydd y darpariaethau uchod yn eich cynorthwyo i redeg yr elusen mewn ffordd effeithiol ac effeithlon. Os nad yw dogfen lywodraethol yn cynnwys rhai o'r gofynion lleiaf hŷn, byddwn yn gwrthod cofrestru'r sefydliad dim ond os yw statws elusennol y sefydliad yn cael ei effeithio.
95. Mae'r canlynol yn rhestr o ddarpariaethau eraill a awgrymir y byddwch efallai am eu cynnwys yn eich dogfen lywodraethol, os ydynt yn berthnasol i'ch sefydliad. Ticiwch y blychau i ddangos pa rai rydych wedi'u cynnwys yn y ddogfen lywodraethol.
[] Darpariaethau ar gyfer dal tir, buddsoddiadau ac asedau eraill fel y nodir ym mharagraff 80 uchod.
[] Pwerau buddsoddi fel y nodir yn y cyhoeddiad Buddsoddi Cronfeydd Elusennol: Egwyddorion Sylfaenol (CC14).
[] Darpariaethau ar gyfer rhai buddiannau ariannol fel y nodir yn Talu Ymddiriedolwyr Elusennau (CC11).
[] Darpariaethau ar gyfer datrys anghydfodau rhwng aelodau, buddiolwyr ac ymddiriedolwyr a'r elusen.
| {mabwysiadu} | {cyfansoddiad?} | ||
| Ydych chi wedi | {cyflawni} | {eich} | {gweithred ymddiriedolaeth?} |
| {ymgorffori} | {memorandwm ac erthyglau cwmni?} |
Ar ôl gwneud hynny, dylech gwblhau'r ffurflen gais a'r ffurflen ddatganiad (wedi'u cynnwys yn y pecyn Gwneud Cais i Gofrestru Elusen.)
A1. Mae ein dogfennau llywodraethol enghreifftiol yn cynnwys y darpariaethau lleiaf sy'n ofynnol. Os ydych yn paratoi eich dogfen lywodraethol eich hun, rydym yn hapus i chi gopïo rhai o'r cymalau air am air. Rydym wedi cynnwys ychydig o gymalau enghreifftiol ar gyfer swyddogaethau gweinyddol allweddol. Fel rheol bydd y rhain yn berthnasol i unrhyw fath o elusen (cwmni; ymddiriedolaeth neu gymdeithas), oni nodir fel arall.
A2. Nid yw ein henghreifftiau ni nac enghreifftiau Cymdeithas y Gyfraith Elusennau yn cynnwys geiriad enghreifftiol ar gyfer amcanion. Mae'r geiriad yn fater i'r ymddiriedolwyr gytuno arno. Ond, mae'n bwysig bod yr amcanion yn cael eu datgan mewn ffordd a ystyrir yn elusennol yn ôl y gyfraith. I helpu ymddiriedolwyr gyda'r dasg hon, a all fod yn anodd weithiau, rydym wedi cynnwys isod rai enghreifftiau o'r ffyrdd y bydd amcanion yn cael eu mynegi o bryd i'w gilydd, ond wrth gwrs, nid yw'r rhain yn ymdrin â phob sefyllfa; fe welwch fwy o enghreifftiau ar ein gwefan.
'Amcan yr elusen fydd'
(a) "Hyrwyddo addysg y cyhoedd ym maes [nodwch y maes astudio]"
(b) "Hybu iechyd corfforol a meddyliol y rheiny sy'n dioddef o [nodwch y cyflwr meddygol] yn [nodwch yr ardal o fudd] trwy ddarparu cymorth ariannol, cefnogaeth, addysg a chyngor ymarferol."
(c) "Hyrwyddo [nodwch sail y ffydd] [nodwch y ffydd] [nodwch y grefydd] er budd y cyhoedd yn unol â'r [datganiadau o gred sy'n ymddangos yn yr atodlen] [yr athrawiaethau canlynol....]."
A3. Mae ein hamrywiaeth o gyhoeddiadau Adolygu'r Gofrestr ar fathau gwahanol o weithgaredd elusennol hefyd yn cynnwys geiriad posib ar gyfer amcanion ac mae'n bosib y byddwch am ddefnyddio'r rhain. Mae'r rhain ynghyd ag amcanion enghreifftiol eraill ar gael ar ein gwefan neu trwy ffonio'r Comisiwn Elusennau Uniongyrchol ar 0845 300 0218.
A4. Argymhellwn fod y pwerau yn cael eu cynnwys mewn cymal ar wahân i'r rheiny sy'n mynegi'r amcanion. Dyma enghraifft o'r ffordd y gallwch wahaniaethu rhwng y pwerau a'r amcanion:
"Yn ogystal ag unrhyw bwerau eraill sydd [ganddynt, gan yr ymddiriedolwyr] [ganddi, gan yr elusen] gallant/gall ddefnyddio'r pwerau canlynol wrth hybu'r amcanion (ond nid ar gyfer unrhyw ddiben arall):
(1) codi arian. Pan fyddant yn defnyddio'r pŵer hwn, ni all yr ymddiriedolwyr ymgymryd ag unrhyw weithgaredd masnachu parhaol sylweddol a rhaid iddynt gydymffurfio ag unrhyw reoliadau statudol perthnasol;
(2) prynu, cael ar brydles neu yn gyfnewid, llogi neu gaffael fel arall eiddo, a chynnal a chyflenwi offer i'w ddefnyddio;
(3) gwerthu, cael ar brydles, neu werthu fel arall y cyfan neu unrhyw ran o'r eiddo sydd ym mherchnogaeth yr elusen. Wrth ddefnyddio'r pŵer hwn mae'n rhaid i'r ymddiriedolwyr gydymffurfio fel y bo'n briodol ag adrannau 36 a 37 Deddf Elusennau 1993;
(4) benthyca arian a chael morgais ar y cyfan, neu unrhyw ran o'r eiddo y mae'r elusen yn berchen arno, fel gwarant ar gyfer ad-dalu'r arian a fenthycwyd. Rhaid i'r ymddiriedolwyr gydymffurfio fel y bo'n briodol ag adrannau 38 a 39 Deddf Elusennau 1993 (fel y'u diwygiwyd gan Ddeddf Elusennau 2006) os ydynt yn dymuno morgeisio tir y mae'r elusen yn berchen arno."
A5. Bydd Deddf Elusennau 2006, yn yr un modd â Deddf Elusennau 1993, yn ei gwneud hi'n ofynnol i bob elusen gadw cyfrifon. Er mwyn gwneud y ddyletswydd hon yn glir i ddarpar ymddiriedolwyr, argymhellwn fod dogfennau llywodraethol yn cynnwys cyfeiriad penodol at hŷn. Er enghraifft:
"Bydd ymddiriedolwyr elusen yn cydymffurfio â gofynion cyfrifyddu Deddf Elusennau 2006, sy'n berthnasol i lefelau incwm/gwariant eu helusen, mewn perthynas â:
Sylwer: Yn achos cwmni awgrymwn fod y ddarpariaeth hon hefyd yn cynnwys y canlynol:
A6. Mae'n bwysig bod y ddogfen lywodraethol yn datgan yn benodol bod yr asedau yn cael eu dal yn enw'r elusen (ee, dylai'r cyfrif banc fod yn enw'r elusen, ac nid un neu ragor o'r ymddiriedolwyr unigol). Hefyd argymhellwn fod nifer y llofnodwyr ar gyfer sieciau ac ati wedi'i ddatgan yn glir.
A7. Ar gyfer elusen a sefydlwyd fel cymdeithas anghorfforedig:
A8. Ar gyfer elusen a sefydlwyd fel ymddiriedolaeth:
A9. Ar gyfer elusen a sefydlwyd fel cwmni:
A10. Ond, mae'n bosib eich bod yn dymuno penodi'r ymddiriedolwyr elusen, neu rai ohonynt, mewn ffordd arall. Er enghraifft:
A11. Oherwydd bod swydd ymddiriedolwr yn wirfoddol yn ei hanfod rhaid i'r ddogfen lywodraethol gynnwys datganiad clir ynglŷn â gallu ymddiriedolwyr i gael budd o'r elusen. Awgrymwn fod y cymal canlynol yn ei ddefnyddio ar gyfer elusennau nad ydynt yn gwmnïau:
"Ac eithrio â chaniatâd ysgrifenedig ymlaen llaw y Comisiwn Elusennau ni all unrhyw ymddiriedolwr:
A12. Ar gyfer elusennau sy'n gwmnïau, dylid cynnwys y cymal canlynol:
"Bydd incwm ac eiddo'r elusen yn cael eu defnyddio i hybu'r amcanion yn unig ac ni chaiff unrhyw ran ei thalu neu ei throsglwyddo yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol, trwy gyfrwng difidend, bonws neu fel arall trwy gyfrwng elw, i aelodau'r elusen, ac ni chaiff unrhyw ymddiriedolwr ei benodi i unrhyw swydd yn yr elusen y telir cyflog neu ffioedd ar ei chyfer neu dderbyn unrhyw dâl neu fudd arall ar ffurf arian neu werth arian gan yr elusen: Ar yr amod na fydd unrhyw beth yn y ddogfen hon yn atal unrhyw daliad mewn ewyllys da gan yr elusen:
A13. Bydd y ffordd y bydd pŵer diwygio yn cael ei ddefnyddio yn amrywio yn ôl y math o sefydliad. Yn yr enghraifft isod, byddai cymal (1a) yn cael ei ddefnyddio ar gyfer cymdeithas anghorfforedig a lywodraethir gan gyfansoddiad a byddai cymal (1b) yn berthnasol i elusen a lywodraethir gan weithred ymddiriedolaeth.
"(1a) Yn amodol ar ddarpariaethau canlynol y cymal hwn gellir diwygio'r cyfansoddiad/rheolau trwy benderfyniad a basiwyd gan ddim llai na dwy ran o dair o'r aelodau sy'n bresennol ac yn pleidleisio mewn cyfarfod cyffredinol. Rhaid i'r rhybudd o'r cyfarfod cyffredinol gynnwys rhybudd o'r penderfyniad sy'n pennu telerau'r diwygiad a gynigir.
(1b) Gall yr ymddiriedolwyr ddiwygio darpariaethau'r weithred hon ar yr amod:
(2) Ni ellir gwneud unrhyw ddiwygiad i gymal .......... (y cymal amcanion), cymal .......... (cymal dim budd personol i ymddiriedolwyr) [cymal .......... (cymal tâl ymddiriedolwyr)] [cymal .......... (cymal yswiriant indemniad ymddiriedolwr)], cymal .......... (cymal diddymu), y cymal hwn neu bŵer buddsoddi ymddiriedolwyr [ac ni ellir gwneud unrhyw ddiwygiad a fyddai'n caniatáu i'r ymddiriedolwyr wario gwaddol parhaol yr elusen] heb gael caniatâd ysgrifenedig y Comisiwn ymlaen llaw.
Ni ellir gwneud unrhyw ddiwygiad a fyddai'n cael yr effaith o beidio â'i gwneud yn elusen yn ôl y gyfraith.
Rhaid i'r ymddiriedolwyr:
(a) anfon copi o unrhyw ddiwygiad a wnaed at y Comisiwn yn ddi-oed;
(b) cadw copi o unrhyw ddiwygiad o'r fath gyda'r cyfansoddiad/rheolau hŷn."
A14. Mae'n bwysig os na all yr elusen weithredu mwyach neu os yw'r ymddiriedolwyr yn teimlo eu bod nhw wedi cyflawni popeth a allant, bod y sefydliad yn gallu diddymu a gellir trosglwyddo'r asedau sy'n weddill i elusen arall. Byddai'r enghreifftiau canlynol yn ddigonol ar gyfer hŷn.
"Os yw'r ymddiriedolwyr elusen yn penderfynu bod angen neu ei fod yn ddoeth i ddiddymu'r elusen, byddant yn galw cyfarfod o holl aelodau'r elusen ac ni roddir llai na 21 diwrnod o rybudd ar gyfer hŷn (gan ddatgan telerau'r cynnig sydd i'w roi ger bron). Os yw'r cynnig yn cael ei gadarnhau gan fwyafrif o ddwy ran o dair o'r rheiny sy'n bresennol ac yn pleidleisio, bydd pŵer gan yr ymddiriedolwyr elusen i realeiddio unrhyw asedau a ddelir gan neu ar ran yr elusen. Bydd unrhyw asedau sy'n weddill ar ôl talu unrhyw ddyledion a chyflawni unrhyw rwymedigaethau priodol yn cael eu rhoi neu eu trosglwyddo i sefydliad neu sefydliadau elusennol eraill sydd ag amcanion tebyg i amcan yr elusen hon, fel y gwêl aelodau'r elusen yn dda neu, os na ellir gwneud hŷn, cânt eu defnyddio ar gyfer rhyw ddiben elusennol arall." Mae hwn yn addas ar gyfer cymdeithas.
"Os yw'r ymddiriedolwyr elusen yn penderfynu bod angen neu ei fod yn ddoeth i ddiddymu'r elusen, byddant yn realeiddio unrhyw asedau a ddelir gan neu ar ran yr elusen. Bydd unrhyw asedau sy'n weddill ar ôl talu unrhyw ddyledion a chyflawni unrhyw rwymedigaethau priodol yn cael eu rhoi neu eu trosglwyddo gan yr ymddiriedolwyr elusen i sefydliad neu sefydliadau elusennol eraill sydd ag amcanion tebyg i amcanion yr elusen hon yn unol â phenderfyniadau'r ymddiriedolwyr elusen neu, os na ellir gwneud hŷn, bydd yr ymddiriedolwyr elusen yn eu defnyddio ar gyfer rhyw ddiben elusennol arall." Mae hwn yn addas ar gyfer ymddiriedolaeth.
"Os yw'r elusen yn cael ei dirwyn i ben neu ei diddymu, ac mae eiddo yn weddill ar ôl talu ei holl ddyledion a chyflawni ei holl rwymedigaethau, ni chaiff ei dalu i aelodau'r elusen neu ei ddosbarthu i'w plith, ond caiff ei roi neu ei drosglwyddo i ryw elusen arall neu elusennau eraill sydd ag amcanion tebyg i amcanion yr elusen hon sy'n gwahardd dosbarthu ei incwm neu eu hincwm ac eiddo i'r graddau sydd o leiaf gymaint â'r hŷn a osodwyd ar yr elusen hon gan gymal # uchod, a ddewiswyd gan aelodau'r elusen ar adeg diddymu neu cyn hynny, ac os na ellir gwneud hŷn fe'i defnyddir ar gyfer rhyw amcan elusennol arall." Mae hwn yn addas i gwmni.
Cyhoeddwyd y fersiwn blaenorol o'r canllaw hwn yn Rhagfyr 2003.
Y newidiadau pwysicaf yn y fersiwn hwn yw:
Mae mân newidiadau eraill wedi cael eu gwneud i gadw'r testun mor gyfoes â phosib.
v 1.2.0.